A CASA DE MERLÍN

Rosalía de Castro. Enigmas 1

2011-04-08T17:45:00.000-07:00

Miguel Anxo Prado. De profundis

O poema elexíaco de Curros “A Rosalía” constrúese a partir de imaxes visionarias e motivos poéticos rosalianos. Debes identificar no poema tres destas imaxes ou motivos e os poemas en que se apoian estes motivos.

Poema
Do mar pola orela
mireina pasar,
na frente unha estrela,
no bico un cantar.
E vina tan soia
na noite sen fin,
que inda recei pola probe da tola
eu, que non teño quen rece por min!

A musa dos pobos
que vin pasar eu,
comesta dos lobos
comesta morreu…
Os ósos son dela
que vades gardar.
Ai, dos que levan na frente unha estrela!
Ai, dos que levan no bico un cantar!

Claves:
a) Nunha das imaxes ocúltase o simbolismo do mar como tránsito cara ao alén, tema que trata Rosalía nun poema no que se inspira o ilustrador, guionista e pintor Miguel Anxo Prado para plasmar, nunha viñeta da súa obra "De profundis", a lectura persoal do poema.
b) Unha imaxe simbólica da morte remite a un poema estruturado a partir dunha visión fantasmagórica da propia Rosalía que se apoia nunha das más coñecidas lendas galegas.
c ) Unha terceira imaxe alude a un atributo que Rosalía asumía para si mesma, moi explicito nun poema de En las orillas del Sar musicado por Carlos Núñez. (Os poemas que se inclúen nesta páxina, poden servir de axuda: Poemas)

Rosalía de Castro. Enigmas 2

2011-04-07T17:42:00.000-07:00

Un recoñecido poema de Rosalía recrea un célebre mito grego. Debes identificar o poema e o mito, ademais da relación deste co poema, a partir das seguintes claves:

Claves
a. Unha muller tece os soños dunha felicidade inconsciente que nace dunha esperanza de amor.
b. Para a muller protagonista do poema rosaliano, en contraste co mito clásico, a esperanza resulta utópica.
c. Os trazos realistas que describen a muller protagonista do poema constitúen un modelo veraz da estrutura social da Galiza do século XIX.
d. Tal vez sexa este un dos mitos máis controvertidos na actualidade canto ao seu simbolismo. Se tradicionalmente este personaxe mítico se interpretaba como modelo de virtude e fidelidade, a revisión contemporánea da lenda outórgalle á figura mítica un espírito lúcido e libre nunha relectura da lenda.

Rosalía de Castro. Enigma 3

2011-04-06T08:14:00.000-07:00

Que nome recibe a situación anímica ou síndrome que describe Rosalía nos seguintes versos? A que se debe esta denominación?

“Tembra a que unha inmensa dicha
neste mundo te sorprenda:
grorias, aquí, sobrehumanas
trán desventuras supremas”.
Sí; tembra cando no mundo
sintas unha dicha inmensa:
val máis que a túa vida corra
cal corre a iaugua serena."

Claves:
a. O tema destes versos recolle unha idea presente en grande número de textos gregos, por exemplo nestas palabras de Sócrates no Fedón: “Qué cosa más extraña, amigos, parece eso que los hombres llaman placer. Cuán sorprendentemente está unido a lo que asemeja su contrario, el dolor”.
b. Aos homes non lles está permitido seren felices de máis, din os antigos gregos. Asumir ese destino ou esa xustiza divina tan especial, é vivir a vida no sentido grego. É afirmar algo que podería chamarse nihilismo nietzscheano.
c. O mito que dá nome a este síndrome garda relación con un tirano e un anel.
d. Este tirano era tan favorecido pola fortuna que os seus amigos temían que sufrise a vinganza dos deuses.
e. Un célebre filósofo e matemático abandonou o seu país por non compartir a forma de goberno deste monarca que dá nome ao síndrome ou complexo.

Curros Enríquez

2011-04-05T08:56:00.000-07:00

Se a biografía de Pondal se remansa entre as beiras das augas sereas do Anllóns e os agrestes outeiros da comarca de Bergantiños, a de Curros vai estar axitada polos ventos de liberdade que sacoden as arcaicas estruturas sociais e políticas do XIX.

O 15 de Setembro de 1.851 nace en Celanova o neno Manuel Curros Enriquez, chamado a ser a voz poética que mellor soubo interpretar a rebeldía dun pobo que comeza a erguer a protesta pola servidume á que estaba sometido.

Apreciamos en Curros un poeta excepcionalmente dotado para a expresión do máis fondo lirismo, mais a conciencia cívica que tiña da literatura non lle permitía cultivar esta vertente poética con maior xenerosidade. A maioría dos seus poemas veñen motivados por un ideario de servizo ao pobo e denuncia das inxustizas que este sofre como poderás verificar nos seguintes poemas

¡Crebar as liras diante
da libertá que espira (...)
¡Non a crebés, poetas!
Templaina en ódeo, en ira, (...).

Mais ás veces o lirismo brota coa frescura e candidez dun amor profundamente sentido como, por exemplo, para celebrar o nacemento dun fillo ("Ben chegado"), ou funda as súas raíces no ton elexíaco con que expresa a emotividade da morte dunha moza ("Sola"). O mesmo ton elexíaco está presente na coñecida "cántiga" de inspiración romántica e nos poemas que a dor pola morte de Rosalía lle inspira. Outras veces expresa inquietudes relixiosas íntimas, que se manifestan en anhelos de fe ("Tempro deserto"). Mais tal vez sexa na lenda A virxe do Cristal onde o espírito romántico de Curros quede máis patente.

Sola
¡Sola!... Tan sola, cando todos antes
tras dela viñan con lascivo ollar,
dos seus beizos purísimos i amantes
a virxinal surrisa por buscar.

¡Tan sola..., cando todo parecía
un concerto inmortal dela arredor,
unha celeste e branda sinfunía
de garruleiros páxaros de amor!

¡Morrer no fogo da ilusión primeira,
nesa mañán azul da mocedá!...
¡Ver nacer unha fror na primaveira,
e vela morta polo outono xa!...

¡Ai! ¿Será a morte nada máis que un sono?
tras do outono da vida, ¿que hai pra nós?
Colombo topa un mundo nun outono...
¡Quen tan dichoso que topase a Dios!

ACTIVIDADES

1.- Analiza a versificación do poema: rima, medida, ritmo.

2.- O poema responde ao tópico literario do ubi sunt? (onde están?), mais no poeta "rebelde" está tratado con orixinalidade. Poderías comentalo?

3.- No poema alúdese á muller a través da fascinación que a súa beleza exerce nos mozos. Que rasgos físicos ou de carácter se resaltan na descrición indirecta?

4.- En que firura retórica se apoia a construción do poema? Que valor expresivo aporta ao texto?

5.- Hai outros recursos retóricos que enfatizan a emotividade e dramatismo do tema. Sinálaos e indica como potencian o lirismo do poema.

6.- Nun momento poemático, o "eu" de Curros irrompe sorpresivamente, o que constitúe unha revelación intimista. En que verso? Como se relaciona ese verso co desenvolvemento lírico do poema?

Rosalía de Castro. A terra e as xentes

2011-03-09T08:59:00.000-08:00

¡Nas festas canto contento!

¡Canta risa nas fiadas!

Todas, todas namoradas

déranlle o seu pensamento;

I él, que de amores sedento

quixo a todas engañar,

cando as veu dimpois chorar

cantaba nas mañanciñas:

- Non sexan elas toliñas

non veñan ao meu tocar.

Un dos valores máis importantes da poesía de Rosalía radica na imaxe que revela dunha Galicia tan real e, por iso mesmo, tan cautivadora, onde a natureza, como forza suprema e reflexo do espírito dos galegos, crea un clima animista que discorre por grande parte da súa poesía. Esta capacidade de recrear o mundo galego débese á forza e paixón con que a poeta pinta e escenifica os cadros da vida de diversos personaxes cos seus costumes e tradicións, crenzas e supersticións, amores e ledicias, e tamén cos seus sentimentos e vivencias máis íntimas. Mediante un maxistral dominio da dramatización, Rosalía representa o auténtico espírito e sicoloxía do pobo galego. Este retrato da sociedade galega, diríamos que intemporal e non só do século XIX, faise máis evidente en Cantares gallegos, mais o sentir e visión dunha Galicia máxica, e sen dúbida moi real, percorre todas as páxinas da autora.
Tarefa: Le o poema Nosa Señora da Barca e responde as cuestións formuladas.

Campanas de Bastavales

2011-03-02T04:51:00.000-08:00

Campanas de Bastavales,
cando vos oio tocar,
mórrome de soidades.

Cando vos oio tocar,
campaniñas, campaniñas,
sin querer torno a chorar.

Cando de lonxe vos oio,
penso que por min chamades,
e das entrañas me doio.

Dóiome de dor ferida,
que antes tiña vida enteira
i hoxe teño media vida.

Sólo media me deixaron
os que de aló me trouxeron,
os que de aló me roubaron.

Non me roubaron, traidores,
¡ai!, uns amores toliños,
¡ai!, uns toliños amores.

Que os amores xa fuxiron,
as soidades viñeron…
De pena me consumiron.

Neste monólogo dramático a poeta a partir dunha experiencia persoal baseada nunha sensación auditiva, o son das campás con tanta carga simbólica na cultura tradicional galega, trascende a experiencia individual para revelar o sentido de soedade e dor como sentimentos ligados ao ser humano.

Actividade
A variña máxica da poesía é a palabra que se filtra no ouvinte grazas ao seu poder de ritmo e capacidade de evocación. Estas cualidades débense, fundamentalmente, ao uso da palabra dunha forma moi singular por medio dos recursos literarios ou formas artísticas verbais, por exemplo de repetición. Os recursos do ritmo poético e musical son similares; así o podemos comprobar nesta versión musicada do poema.
Tenta identificar estes recursos no poema realizando a actividade seguinte. Recursos

Rosalía de Castro. O tema do amor

2011-02-24T11:03:00.000-08:00

Era delor i era cólera,
era medo i aversión,
era un amor sin medida,
¡era un castigo de Dios!

O tema do amor non é un motivo irrelevante en Rosalía; é a expresión turbulenta que anima o espírito enigmático da poeta e ten un tratamento profundo, especialmente en Follas novas, tanto deste unha perspectiva sociolóxica como emocional. Non son amores de plenitude, de deleite na contemplación do ser amado, mais ben a vivencia do amor é gozo e tamén fatalidade, desafío e aventura, mais é tamén pureza e idealidade. O “eu” feminino de Rosalía sorprende por romper coa imaxe convencional da muller que se entrega voluptuosamente e manifesta a ledicia de amar e ser amada. Hai unha vivencia intensa da paixón que en Rosalía irremediablemente conduce ao desengano, pois a paixón ten unha capacidade destrutiva e supón unha ameaza que se contrapón a autogratificación feminina.

Corré, serenas ondas...

¡Corré, serena ondas cristaíñas,
pasade en calma e maxestosas, como
as sombras pasan dos groriosas feitos!
¡Rodade sin descanso, como rodan
a eternidá xeneraciós sin número
que cal eu vos contempro, contempráronvos!
Daime vosos perfumes, lindas rosas;
da sede que me abrasa, craras fontes,
apagade o queimor; nubes de gasa,
cubrí cal velo de lixeiro encaixe
do ardente sol os briladores raios;
e ti, temprada e cariñosa brisa,
dá encomeso ós concertos misteriosos
antre os carballos da devesa escura
por onde o Sar vai marmurando leve.

O tempo pasou rápido; a centela
tal vez máis lentamente o espaso inmenso
atravesa ó caer, que eles, os anos,
¡pra min correron en batallas rudas...
¡Mais correron por fin... i o día chega...!
Dáme os teus bicos i os teus brazos ábreme
aquí, onde o río, na espesura fresca...
A ninguén digas ónde estou...; con frores
das que eu quería, a delatora mancha
crube..., e que nunca co meu corpo acerten
profanas mans para levarme lexos...
¡Quero quedar onde os meus dores foron!

Tarefa:
1.- A poeta interpela a un "ti" co que establece unha relación. Como se denomina este recurso literario?
2.- No poema hai unha descrición idealizada da natureza, motivo lírico moi frecuente na poesía; por iso, considérase un tópico literario. Que nome recibe? Así configurado, este escenario gaña en poder de evocación e desperta en nós sensacións gratas. Repara no léxico e sinala substantivos, adxectivos e comparacións que evoquen distintos efectos sensoriais. Cal será a finalidade expresiva destes recursos en relación co sentido do poema?
3.- En cantas partes estruturarías o poema? Sintetiza nunha frase o contido de cada unha desas partes.
4.- A última parte do poema presenta o sentimento máis intenso: a paixón erótico-amorosa que se confunde na protagonista coa imaxe da morte. Cal será, pois, o sentido das outras partes do texto?
5.- Hai dous recursos ou figuras literarias moi axeitadas para a presentación de sentimentos que destacan na última parte do poema. Sinálaos e explica a súa pertinencia.
6.- Á luz que che aportarían as reflexións precedentes, propomósvos un debate acerca da interpretación e sentido do poema. Recordade que a posible polisemia dun texto é un elemento que orixina frecuentemente unha maior riqueza suxestiva e emotiva do mesmo, e constitúe un dos rasgos que mellor definen a poesía moderna. Asimesmo debedes observar que unha interpretación ha de ser coherente e razoada.
7.- Recita e grava o poema adecuándoo á transcrición no vídeo.

Airiños, airiños aires

2011-02-21T07:52:00.000-08:00

Cal un tempo, rebuldan as brisas,
na fronda cantan os xílgaros,
as margaridas sorrinme,
i oio o marmurar do río.

A natureza, que silenciara a súa voz desde que Martín Codax dialogaba coas ondas, en Rosalía volve de novo a falar e mostrar a súa perenne alegría e beleza como símbolo do eterno renacer. É o espírito que Rosalía convoca para establecer unha relación de comunicación e unión mística co universo que satisfaga un desexo de procura do infinito e inmortalidade. Mais a conciencia de finitude, do efémero da vida, da dor e a morte, provocan ás veces na poeta un estado de profunda soedade e reflexión fronte a indiferenza da natureza que segue o seu ciclo de rexeneración. “Natureza fermosa,/ a mesma eternamente,/ dille aos mortais, de novo aos loucos dille/ ¡que eles no mais perecen!”

Tarefa:
1. Completa a seguinte versión musical do poema "Airiños, airiños aires" que realizou Astarot.
2. Este é un poema en forma de romance. Substitúe as palabras rimáticas por outras da túa propia creación. Se che resulta más fácil, mudas só as palabras rimática dos versos múltiplo de catro. Texto
3. Redacta un texto dunhas 100 palabras sobre o sentimento da saudade en Rosalía

Rosalía de Castro. Cantares gallegos

2011-02-18T08:27:00.000-08:00

Cantares gallegos

¡Érguete, miña amiga,
que xa cantan os galos do día!
¡Érguete, miña amada,
porque o vento muxe, como unha vaca!
(García Lorca)

O título de Cantares gallegos (1863) alude á musicalidade que presentan os versos deste poemario e á tematica lúdica e ton festivo que preside a maioría dos poemas. Rosalía adopta unha variedade de personaxes dos que se volve intérprete para representar e cantar as manifestacións culturais dunha comunidade en plena escenificación da súa identidade colectiva. A obra constitúe unha recreación documental, a xeito de cadros fílmicos, da sociedade galega da segunda metade do século XIX. Nas distintas escenas que a poeta capta da realidade social da época, están representados personaxes cautivadores como o fachendoso e seductor gaiteiro, a costureiriña bailadora de mans fidalgas, a moza namoradeira ou a nena feiticeira que alegra os bailes da romaría. Noutros casos, son escena colectivas pintadas con imaxes vivas e directas que prefiguran a arte cinematográfica, como a recreación rica en plasticidade e colorido da romaría da Barca. Dunha espontaneidade e frescura sen igual son os amores sinceros que viven mozos e mozas, con tanta alegría e franqueza que semella que marchan ao compás da música da alma. A natureza é fonte de gozo e beleza, a amiga sempre fiel da poeta coa que comparte os segredos do seu espírito inmortal que aniña nas ribeiras, fontes, ríos e augas , prados, montes e carballeiras. A Galicia de Cantares gallegos é unha terra encantada que cautiva, pois mesmo as escenas protagonizadas por personaxes que sofren, están vistas desde unha perspectiva de afecto e simpatía, sen dramatismo, aínda que a autora deixa aflorar veladas críticas polas inxustizas sociais.

Ler a Rosalía é descubrir o pensamento máxico de Galicia, escoitar o murmurio dos ríos, o canto das fontes, os rumores dos bosques. Na poeta padronesa revive o misterio e poder dos druídas antigos que renden culto á natureza. E ler a Rosalía é escoitar un berro de rebeldía dunha muller que clama contras as inxustizas que sofre unha terra humillada e desprezada. Escoitamos a voz dunha poeta que rompe coas convencións de normas imanadas de sociedades patriarcais e puritanas e admiramos a modernidade da poeta que nos descobre a súa mirada dignificadora da muller e os marxinados.

Poetiza
Le e recita o poema "Nasín cando as prantas nasen" http://xelmirez.com/latino/rosalia2/poetiza.htm Neste poema, incluído en Cantares gallegos, Rosalía evoca experiencias e vivencias sentimentais propias. Modifica o texto mediante a recreación das túas propias experiencias emotivas. Podes seguir o seguinte modelo:

Nasin cando ____________________,

no mes ______________________,
nunha _______________________,
nunh________________________.

Por eso me chaman ________________
mais a do ___________________
con ________________________
sin ningunha para ti.

Dés que te quixen, ______________,
todo ___________________,
que eras tí ________________
miña ___________________.

De que pois te ________________________?
De que pois te ____________________,
cando sabes _____________________
por te ________________________?

Duro __________________________
con ese teu ______________,
con ese teu ______________
que non sei _______________,
pois dinche _______________
______________ de ti,

O meu corason che mando
cunha chave para o abrir,
Nin eu teño mais que darche,
nin ti mais que me pedir.

Rosalía de Castro. Biografía

2011-02-11T13:32:00.000-08:00

Os amantes da natureza teñen en Galicia un verdadeiro tesouro no que poder disfrutar do medio natural, con paisaxes onde aínda é posible oír a voz das pedras, das plantas, árbores e augas que deleitan os sentidos de quen se mantén atento aos secretos que esconden estas terras. E nada mellor que a poesía de Rosalía para despertar o pensamento e sentimento máxico que esta terra oculta. Que poeta nos pode facer sentir con tanta paixón o eterno renacer da natureza? Que poeta nos pinta con tal maxia e encanto as xentes, o sentir dos galegos, os seus divertimentos, os seus amores? Que poeta nos fala da condición humana con tan intensa claridade e verdade? A maxía da súa poesía non só se identifica coa alma e espírito de Galicia, senón que ilumina o misterio da condición humana cos seus soños, dúbidas e desazóns. A función e obxectivo da poesía, como de calquera outro xénero literario, non se restrinxe ao ámbito da emotividade, senón que transmite verdade e coñecemento en tanto mostra visións de “novos” mundos –e isto nunca o debemos esquecer-, en planos metafóricos e simbólicos, que poden incluír aspectos cognitivos e ideolóxicos.

Rosalía como poeta propúxose escribir e dar a coñecer a beleza e encanto de Galicia, e certamente que o conseguiu, até o punto que a súa obra e figura poética constitúen un espello no que se proxecta a imaxe de Galicia. Non obstante, comprobamos que a imaxe publicitaria que divulgamos de Galicia fai fincapé nas praias, festas populares, gastronomía, monumentos arquitectónicos, etc., e prescinde totalmente de figuras da arte de dimensión universal como, sen dúbida, é Rosalía de Castro. Trataremos de saldar esta débeda coa poeta universal galega nestas anotacións que só pretenden recrear o mundo poético de Rosalía como unha posibilidade dun mundo de ficción no que podemos aprender en calquera tempo e lugar, pois a validez e significación literaria non se valora como arte arqueolóxica que nos permite coñecer tempos pasados, senón como arte intemporal que ofrece novas significacións para cada lector

Desafiemos, pois, os ventos que sopran desfavorables para a poesía e iniciemos unha singradura por un mar de experiencias únicas que nos proporciona a poesía de Rosalía.

Comezamos por achegarnos á biografía dunha poeta que responde a un estado de desasosego similar á do século que lle tocou vivir. Os enigmas que se cernen sobre a vida da poeta comezan no mesmo momento do seu nacemento e, ao longo dos anos, foise tecendo unha historia/lenda entre mítica e veraz que explica a extraordinaria significación que tivo e ten Rosalía en Galicia e para os galegos. Consulta en Internet páxinas sobre a biografía de Rosalía Le a biografía desta ligazón. No portal cervantesvirtual hai un estudo interesante
(http://bib.cervantesvirtual.com/bib_autor/rosaliadecastro/pcuartonivel.jsp?conten=autor). Presta atención, asímesmo, á "Presentación" no vídeo que vos deseñei "Rosalía de Castro". Logo responde ao cuestionario da seguintepáxina
http://xelmirez.com/latino/rosalia2/test.htm

Rosalía de Castro

View more presentations or Upload your own.

A regueifa

2011-01-24T08:07:00.000-08:00

POESÍA TRADICIONAL.

Houbo un tempo na nosa historia en que administradores, xuíces, profesores, clérigos e mesmo escritores deixaron de usar a lingua propia, ao menos, na escrita.... Mais as xentes do pobo nunca abandonaron a lingua que coñecían desde nenos, e na que cantaban as súas diversións , amores, e tamén as penas e inquietudes. Algunhas destas creacións foron transmitíndose de xeración a xeración e aínda permanecen na memoría das xentes do pobo, fiel á tradición do seu pasado. É a coñecida como poesía popular ou de tipo tadicional, composicións de carácter folclórico e, polo tanto, anónimas, que se conservan na tradición do noso pobo, aínda que, infelizmente, as novas formas de traballo e de ocio da sociedade actual están relegando ao esquezo a riqueza deste lirismo.

A denominación máis frecuente para estes poemas é a de cántiga, debido ao carácter e difusión melódica dos mesmos. Podemos clasificar estas composicións atendendo ao tema ou á melodía. No primeiro caso teriamos, seguindo a A. Santamarina, cantos infantís, de labor, parrafeos e cantos de costumes. Teófilo Braga no Prólogo ao Cancioneiro de Pérez Ballesteros recolle a clasificación feita por Murguía, quen segue un criterio melódico: Muiñeira, Cantar de pandeiro, Alalás, Ani-novo, Maios, etc.

Caracterización:

- Ausencia case total de metáforas, aínda que si son frecuentes as comparacións, ao igual que os símbolos, algúns deles presentes na lírica medieval, poesía da que se toman recursos como as combinacións binarias, o refrán ou procedementos de leixa-pren.

- Poemas de estilo sinxelo e expresión directa e clara, sen a penas ornamentos. Estrofas e metros populares, polo que predomina a asonancia e os versos de arte menor en cuartetas, coplas, romances, redondillas.

- Representan, pola variedade temática e a sutileza de emocións e experiencias dos protagonistas poemáticos, un verdadeiro e fiel espello da sociedade campesiña e mariñeira galega de épocas pasadas.

Texto

— Con licencia dos meus pais
da miña señora tía
estimaba de saber
este galán a que viña.

— Este galán a que viña
moi pronto o saberás
vénse por se adivirtir
que é cousa de mocidá.

— Si vés por adivirtirte,
galanciño, ben fixeste;
si non sabes o camiño
volve por onde viñeste.

— O camiño ben o sei
ben o vexo dende aquí
pero quixera levar
unha rosa coma ti.

— Unha rosa coma min
de levar non deixarás
ha de ser coa condición
que non lle has de poñer as mans.

— As mans non llas poñerei
eso non teñas coidado;
pero, de estarche con ela,
eso, de lindo regalo!

— Eso de estarche con ela
eso si, non o farei,
e virás aquí mañá
que resposta che darei.

(P.Ballesteros.Cancioneiro popular gallego)

ACTIVIDADES SOBRE O TEXTO

1.- Sinala os procedementos de encadeamento das distintas estrofas e explica a función que cumpren.

2.- Quen son os personaxes que dialogan? Analiza a actitude que adopta cada un ante o amor.

3.- Comenta as formas lingüísticas que se aparten do uso estándar.

4.- O diálogo amoroso ten como eixo un motivo simbólico; intenta explicar as súas connotacións.

5.- Dos seguintes pares de conceptos escolle aqueles que caracterizarían o estilo deste poema: sinxeleza/ complexidade; claridade/ conceptualismo; expresión estetizante/ expresión directa; intimidade/ obxectividade; léxico rebuscado/ léxico popular. Explica as razóns dese estilo.

6. Este tipo de composicións denomínanse “regueifas”. O precedente deste tipo de cántigas está nun xénero poético cultivado na lírica medieval, a tenzón. Sabes cal é a orixe da regueifa? Como definirías a regueifa?

7.- Cales son os trazos máis relevantes deste tipo de canción ou recitado?

8.- Na actualidade, esta tradición mantén a mesma vitalidade que antano? Coñeces algún regueifeiro?

9.- Analiza a estrofa e medida dos versos. Escribe dúas estrofas novas que se adecúen ao esquema estrófico e temático das do texto.

10. Observas certo tipo de relación entre a regueifa e algún ritmo ou movemento musical?

Cantigas de Santa María

2010-12-13T02:22:00.000-08:00

As Cantigas de Santa María, compostas na Corte do Rei Afonso X na segunda metade do século XIII, son un tesouro da arte medieval. As 420 composicións inclúen 353 poemas narrativos de milagres, así como un número importante de poemas litúrxicos de devoción á Virxe, acompañados de notación musical e ilustrados con miniaturas organizadas en viñetas. Así, pois, as CSM son máis ca un poemario ou colección de milagres, representan un proxecto cultural de extraordinaria importancia para a literatura, a arte e a música medieval.

CANTIGA X

ESTA É DE LOOR DE SANTA MARÍA, COM'É FREMOSA E BÕA E Á GRAN PODER

Rosa das rosas et Fror das frores,

Dona das donas, Sennor das sennores,

Rosa de beldad' e de parecer

e Fror d'alegria e de prazer,

Dona en mui piadosa seer,

Sennor en toller coitas e doores.

Rosa das rosas et Fror das frores...

Atal Sennor dev' ome muit' amar,

que de todo mal o pode guardar;

e pode-ll' os peccados perdõar,

que faz no mundo per maos sabores.

Rosa das rosas et Fror das frores...

Devemo-la muit' amar e servir,

ca punna de nos guardar de falir;

des i dos erros nos faz repentir,

que nos fazemos come pecadores.

Rosa das rosas et Fror das frores...

Esta dona que tenno por Sennor

e de que quero seer trobador,

se eu per ren poss' aver seu amor,

dou ao demo os outros amores.

Rosa das rosas et Fror das frores...

“Rosa das rosas” é unha delicada cantiga de amor das chamadas Cantigas Decenais, a cantiga que inicia o grupo de Cantigas de Loor. Nesta cantiga número dez, símbolo de perfección, Afonso X preséntase como o trobador de María, a quen todo home debe amar e servir e, por ese motivo, o rei tena como “Senhor” renunciando a calquera outro amor. Observemos a delicadeza coa que o poeta resalta as cualidades da Virxe mediante unha serie de superlativos hebreus.

PARA LER AS CANTIGAS DE SANTA MARÍA

1. Por que se ten cualificado o libro das Cantigas de Santa María como "a Biblia estética da Idade Media"?

2. As CSM son unha obra maestra das orixes das viñetas modernas. Infórmate sobre a arte da miniatura e comenta a súa importancia na arte románica e gótica.
3. Describe unha viñeta pertencente á cantiga 103. "Como Santa Maria feze estar o monge trezentos anos ao canto da passara, porque lle pedia que lle mostrasse qual era o ben que avian os que eran en Paraiso".
4. Describe tres instrumentos musicais reproducidos nas viñetas das cantigas, de corda, vento e percusión. Podes acompañar as descricións de ilustracións ou debuxos. Consulta este vínculo.
5. Que papel adopta o Rei perante a Virxe na cantiga número dez?
6. Sintetiza nunha serie de adxectivos as virtudes e dons atribuídos á Virxe na cantiga 10.
7. Narra a historia da Cantiga 103 como un conto moderno.

Poesía satírica medieval

2010-12-02T08:45:00.000-08:00

AFONSO X O SABIO

Monarca, nacido en 1221, en Toledo, e falecido en 1284, en Sevilla, foi, a partir de 1252, Rei de Castela e de León. A súa corte, punto de encontro de poetas galego-portugueses e provenzais, constituiu un importante foco de irradiación cultural na Península Ibérica.

A pesar do seu infortunio e reiterados fracasos como político, era, non obstante, extraordinariamente culto e foi un estudioso admirábel.

ALFONSO X [B 480/V 63]

Non me posso pagar tanto
do canto
das aves nen de seu son,
nen d’amor nen de ambiçón
nen d’armas —ca hei espanto,
por quanto
mui perigoosas son,
—come dun bon galeón,
que mi alongue muit’aginha
deste demo da campinha,
u os alacrães son;
ca dentro no coraçón
sentí deles a espinha!

E juro par Deus lo santo
que manto
non tragerei nen granhón,
nen terrei d’amor razón
nen d’armas, por que quebranto
e chanto
vén delas toda sazón;
mais tragerei un dormón,
e irei pela marinha
vendend’azeit’e farinha;
e fugirei do poçón
do alacrán, ca eu non
lhi sei outra meezinha.

Nen de lançar a tavolado
pagado
non sõo, se Deus m’ampar,
aquí, nen de bafordar;
e andar de noute armado,
sen grado
o faço, e a roldar;
ca máis me pago do mar
que de seer cavaleiro;
ca eu foi ja marinheiro
e quero-m’oimais guardar
do alacrán, e tornar
ao que me foi primeiro.

E direi-vos un recado:
pecado
nunca me pod’enganar
que me faça ja falar
en armas, ca non m’é dado
(doado
m’é de as eu razõar,
pois-las non hei a provar);
ante quer’andar sinlheiro
e ir come mercadeiro
algüa terra buscar,
u me non possan culpar
alacrán negro nen veiro.

Unha lectura do poema:

1. Con quen se identifica o suxeito poético?
2. Describe o estado de ánimo do protagonista.
3. Que tipo de existencia ambiciona o Rei?
4. Repara no proceso de ligazón das estrofas: "armas", "alacrán". Como se denomina este recurso?
5. O poema estrutúrase en volta dunha antítese ou oposición. Identifícala?
6. Sintetiza o contido do texto nun parágrafo dunhas tres liñas. Coñeces algún tópico literario que trate o mesmo tema que esta cantiga?
7. Identifica os seguintes recurso presntes no poema: polisíndeto, gradación, amplificación, encabalgamento, hipérbato, anáforas e paralelismos, antíteses, símbolos e quiasmo. Cal é a función expresiva destes recursos?

ESTE poema, considerado por moitos a mellor composición de toda a lírica galego-portuguesa, presenta trazos que semellan dun poeta moderno na exposición dun estado emocional e moral propio dun home en calquera tempo e lugar. O poeta expresa o desexo de evadirse das preocupacións e responsabilidades da vida cortesá, lugar de intrigas e vaidades, para procurar a felicidade lonxe da miseria moral que vía no seu entorno. O tema responde a un lugar común ou tópico, Vanitas vanitatum ou "vaidade de vaidades, e todo é vaidade" (Eclesiastés) que aparece en numerosos textos.
Determinados recursos estilísticos como o polisíndeto, gradación –escala ascendente de conceptos que culminan nun clímax “armas”-, amplificación –desenvolvemento do motivo do fastío da vida cortesá-, contribúen a intensificar o estado de desagrado e desconforto do poeta.

Encabalgamento e hipébato realzan algunhas palabras claves ou conceptos de valor simbólico: “alacrán”, “armas”, “corazón”, “manto”, etc. ao tempo que revela a fonda perturbación e desacougo do corazón do poeta.

As frecuentes iteracións léxicas, fónicas, semánticas e sintácticas dotan o texto de ritmo e musicalidade.

O quiasmo conceptual –conxunto de palabras con significados cruzados- pon de manifesto o contraste ou antítese das dúas formas de vida referidas na cantiga: dignidade e poder real vs humildade do mercader.

Cantiga de amor. Pero da Ponte

2010-11-20T12:14:00.000-08:00

Se eu podesse desamar

a quen me sempre desamou,

e podess'algún mal buscar

a quen me sempre mal buscou!

Assí me vingaría eu,

se eu podesse coita dar,

a quen me sempre coita deu.

Mais sol non posso (1) eu enganar

meu coraçón que m'enganou,

por quanto me fez desejar

a quen me nunca desejou.

E per esto non dormio (2) eu,

porque non poss'eu coita dar,

a quen me sempre coita deu.

Mais rog'a Deus que desampar
a quen m'assí desamparou,
vel (3) que podess'eu destorvar (4)
a quen me sempre destorvou.
E logo dormiría eu,
se eu podesse coita dar,
a quen me sempre coita deu.

Vel que ousass'eu preguntar
a quen me nunca preguntou,
por que me fez en si cuidar,
pois ela nunca en min cuidou.
E por esto lazeiro (5) eu,
porque non poss'eu coita dar,
a quen me sempre coita deu.
(Pero da Ponte)

(1) Mais sol non posso: nin siquera podo
(2) dormio: durmo
(3) vel: ou
(4) destorvar: inquietar
(5) lazeiro: sufro

Guía de lectura e interpretación
1. Explica a contraposición ou dicotomía desexo-realidade testemuñada polo poeta.

2. Explica o asunto ou tema da cantiga.

3. Cal é a razón de que o poeta sufra? É libre o trobador para deixar de amar?

4. Como describirías o amor que o trobador expresa nesta composición? (non correspondido, falso, contraditorio,de sufrimento, tráxico, torturador, ardoroso, agradable, fiel, carnal, espiritual,...)

5. Seguiría esta cantiga os esquemas do amor cortés? Razoa a resposta.

6. Cal é o recurso estilístico que estrutura o texto? Observa os finais de verso
7. Rescribe o poema mudando os finais dos versos e empregando unha lingua e visións poéticas do mundo de hoxe.
8. Le os dous poemas que seguen e comenta similitudes e diferenzas coa cantiga medieval (O poema de Sor Juana é do século XVII, o de Rosalía do século XIX). Poderemos dicir que hoxe continúa o "espírito amatorio" igual que na Idade Media, ou máis ben evolucionaría cara a outros ámbitos e maneiras? Traede os vosos propios textos e tirade conclusións.

“Cual sea mejor, amar o aborrecer”

Al que ingrato me deja, busco amante;

al que amante me sigue, dejo ingrata;

constante adoro a quien mi amor maltrata;

maltrato a quien mi amor busca constante.

Al que trato de amor, hallo diamante

y soy diamante al que de amor me trata;

triunfante quiero ver al que me mata

y mato a quien me quiere ver triunfante.

Si a éste pago, padece mi deseo;

si ruego a aquél, mi pundonor enojo:

de entrambos modos infeliz me veo.

Pero yo por mejor partido escojo

de quien no quiero, ser violento empleo,

que de quien no me quiere, vil despojo.

(Sor Juana Inés de la Cruz)

Te amo... ¿por qué me odias?...

Te amo... ¿Por qué me odias?

-Te odio... ¿Por qué me amas?

Secreto es éste el más triste

y misterioso del alma.

Mas ello es verdad... ¡Verdad

dura y atormentadora!

-Me odias porque te amo;

te amo porque me odias.

(Rosalía de Castro)

A cantiga de amor

2010-11-16T09:22:00.000-08:00

TEXTO 1

A dona que eu amo e tenho por senhor

amostrade-mi-a, Deus, se vos en prazer for,

senón dade-mi-a morte.

A que tenho eu por lume destes olhos meus,

e por que choran sempre, amostrade-mi-a, Deus,

senón dade-mi-a morte.

Essa que vós fezestes melhor parecer

de quantas sei, ai Deus!, fazede-mi-a veer,

senón dade-mi-a morte.

Ai, Deus! qui mi-a fezestes máis ca min amar,

mostrade-mi-a u possa con ela falar,

senón dade-mi-a morte.

(Bernal de Bonaval)

TEXTO 2

Amor de auga lixeira,

Muiñeira.

Amor de auga tardeira,

Ribeira.

Amor de auga frolida,

Cantiga.

Amor de auga tardeira,

Ña amiga.

(Álvaro Cunqueiro)

TEXTO 3

A dama que ía no branco cabalo

levaba un paño de seda bordado,

Na verde fror

as letras van de amor!

O cabaleiro do cabalo negro

levaba unha fita colléndolle o pelo.

Na verde fror

as letras van de amor!

No medio do río cambiaron as vistas,

el para o paño e ela prá fita.

Na verde fror

as letras van de amor!

As vistas lies virón no río cambiar

e o paño e a fita por se namorar.

Na verde fror

as letras van de amor:

Con amor vivirás !

(Álvaro Cunqueiro)

ACTIVIDADES
1. Audición dos poemas 1 e 3 musicados por Amancio Prada. O poema 2 podes escoitalo en http://cvc.cervantes.es/actcult/cunqueiro/quehacer/poesia_02.htm
2. A quen corresponde a voz poética nos Textos 1 e 2? E no 3?
3. Que momento ou momentos da relación amorosa se poetizan en cada texto? Comenta os estados sentimentais que expresan os textos, son coincidentes ou distintos? Que poema che resulta máis suxerente? Por que razón?
4. Quen son e como imaxinas os personaxes amorosos destes poemas?
5. A maior forza expresiva do Texto 1 reside no refrán; que sentido ou dobre sentido encerran eses dous versos?; como se denomina esa figura retórica?
6. O Texto 3 presenta algúns motivos simbólicos evocadores dun mundo sensual e bucólico, poderías precisar o seu valor significativo?
7. O Texto 2 narra unha historia de amor en sucesivas etapas: Que palabras evocan eses distintos momentos?
8. Vas facer algunhas modificacións no texto 2 de forma que serás autor dun novo poema. Trátase simplemente de modificares as palabras do texto mantendo só a estrutura e o ritmo. Non che será difícil mellorar o modelo dun aprendiz de poeta.
Amor de doce mirada
soñada. (…)
9. A tensión amorosa dos poemas 1 e 3 concéntrase na mirada e ollos dos namorados; propómosvos a creación dun novo poema a partir deste motivo: "os ollos", coa constelación de palabras suxerentes dos textos: OLLOS, dama, cabaleiro, fita flor, río, etc.

A cantiga de amor.

Os poemas que presentamos revelan unha expresión amorosa diferente á dos textos pertencentes ás cantigas de amigo. Nestes poemas o amor é, talvez, máis convencional e retórico, se cadra menos sincero. Aparentemente carecen da graza e a frescura das cantigas de amigo. Alguén pode pensar que tal artificiosidade se debe á inconstancia do protagonista destes poemas, que é un home, mais en principio desbotaremos esa teoría. A verdadeira razón radica na adaptación da poesía provenzal por parte dos trabadores galegos, poesía que se rexe por un código e leis de amor ríxidas e que se coñece como "amor cortés", produto natural e lóxico do mundo feudal.

Estes serían os principais tópicos da poesía cortesá:
a) O poeta identifícase co enamorado cortés que rende culto a unha dama, a quen idealiza até a divinización. A relación é similar á de vasalo-señor. Por iso diríxise á dama designándoa "Mia señor".
b) O amor trobadoresco esixe a discreción do poeta por ser un amor alleo ao matrimonio, daí que teña prohibido declarar a identidade da dona.
c) O proceso amoroso pode ter como fin a aceptación do amado como servidor. A negativa, pola contra, provocará a paixón infeliz do namorado que, frecuentemente, acaba en "morte de amor".
Non podemos, non obstante, deixar de percibir en ocasións unha verdadeira paixón do poeta que, por outra parte, responde a unha realidade histórica da vida cortesá medieval, en que as damas feudais toleraban, dun xeito máis ou menos explícito, esta homenaxe de manifestación de amor por parte dos poetas, tradición cortesá que ten aínda vixencia en pleno S. XVIII. En xeral son poemas moi dispares: desde os friamente convencionais até os de poderosa forza expresiva, pese ao retoricismo.
Os poetas do século XX sentiranse fascinados pola pureza e lirismo desta poesía, de tal forma que se vai producir unha revitalización de motivos e formas trobadorescos, tanto na literatura galega como castelá. Un dos poetas que mellor soubo interpretar a emotividade desta lírica foi Álvaro Cunqueiro, tal como podes apreciar nos textos lidos.

A cantiga de amigo

2010-10-16T09:44:00.000-07:00

Ondas do mar de Vigo,
se vistes meu amigo?
E ay Deus, se verrá cedo!

Ondas do mar levado,
se vistes meu amado?
E ay Deus, se verrá cedo

Se vistes meu amigo,
o por que eu sospiro?
E ay Deus, se verrá cedo

Se vistes meu amado,

por que ey gran coydado?

E ay Deus, se verrá cedo!

(Martin Codax)

Clasificación: Cantiga de refrán: 4 X (2 + 1). Estrofas paralelísticas: aa-B e cc-B, alternadas. O corpo da cantiga está constituído de hexasílabos graves; o refrán, dun heptasílabo, tamén grave. Rima breve, consoante no 3.º dístico e asonante nos demais. O refrán monóstico non se liga pola rima ao corpo da cantiga.

As cantigas de amigo son cantos de amor dunha moza que fala dos seus amores ou ben dialoga coa súa nai, unha confidente, as amigas ou mesmo a natureza. En forma de monólogo ou diálogo, a moza expresa o temario esencial destas cancións: a saudade pola ausencia ou abandono do seu amor, a súplica ou rogo para que volte axiña ou, máis raramente, manifesta a ledicia de amar e ser correspondida. En ocasións diríxese a un confidente, nai, irmá, amiga ou a natureza animada, mais o único personaxe activo é "o eu feminino suxeito", a muller que fala das súas emocións e sentimentos amorosos.

No poema de Martin Codax, "Ondas do mar de Vigo", unha moza namorada dialoga coas ondas do mar na procura de noticias sobre o se amigo. A emoción do poema non está na historia, apenas existente, ou na análise racional, lóxica dun estado anímico. A emoción nace da contemplación extasiada da rapaza das augas mariñas, da sensualidade e ternura dunha paixón apenas insinuada, da plasticidade do cadro mariño debuxado, coas ondas amigas e inconstantes bicando os pés da namorada.

Unha lectura do poema:

1. Escoita unha versión musical da cantiga e completa a tarefa indicada. No seguinte vínculo http://www.xelmirez.com/latino/aula/trobadores/codax.htm
2. Cal é o recurso ou aspecto do poema que máis che sorprende?
3. Que tipo de sensacións se revelan no poema?
4. Quen é o suxeito poético? A quen invoca? Por que invocará as ondas e non as augas, por exemplo?
5. Quen son os personaxes poéticos?
6. Describe como imaxinas a escena dos enamorados
7. Que sentido adquire a natureza, as ondas do mar, para a moza?
8. Resume en poucas palabras a escena lírica que representa o poema.
9. Análise formal do poema.
10. Imaxina que es o xograr ou soldadeira que participaba no espectáculo destas representacións das cantigas. Elixe cinco motivos que te levaron a exercer esa profesión.

Idade Media. Señores e vasalos

2010-10-12T03:54:00.000-07:00

Cancións de amor no outono medieval

2010-10-12T03:15:00.000-07:00

Iniciamos unha viaxe no tempo a unha época que, a pesar de ser moi pouco coñecida, segue a cautivar a imaxinación e ser centro de interese das xeracións actuais: a Idade Media. Como, senón, explicamos as abondosas recreacións artísticas dese período en forma de filmes, novela histórica, estética gótica, literatura fantástica de ambiente medieval, vitalidade de música e intrumentos antigos ou recreacións populares de feiras medievais?

Non resulta extraño asociar Idade Media con algo pexorativo, idea de escuridade, triste, con escaso atractivo. Até os mesmos científicos falan, en ocasións, dunha paréntese na ciencia e o progreso, que vai da época de Roma ao Renacemento. Esquecemos que foi o período das grandes catedrais, dos artistas, anónimos case sempre, que crearon marabillas como o Pórtico da Gloria, as miniaturas, vidreiras góticas, etc. Esquecemos que existiron personaxes, tan fascinantes aínda hoxe, como cruzados, reis, cabaleiros valerosos capaces de rescatar princesas, e que foi na Idade Media cando se orixinaron as cancións, contos e lendas que seguen a cautivarnos.

Poesía e música

2010-09-29T01:45:00.000-07:00

Poesía e música constitúen formas de expresión artística que desde as súas orixes camiñan por vías de permanente conexión. A poesía nace ligada á música, e a música estaba destinada ao baile, que inicialmente posuía un carácter litúrxico e sacro. Cancións e rimas serven de canle para transmitir no só os feitos épicos dos pobos, senón tamén os sentimentos de ledicia, penas e amores de persoas que viviron en tempos nos que non había xornais nin MP3, ordenadores ou TV. Ambas linguaxes, poética e musical, baséanse en estruturas similares: a música utiliza o soporte da palabra, formas artísticas verbais, por exemplo de repetición. Os recursos do ritmo poético e musicais son similares, cada momento significativo do poema ou canción sintoniza con ritmos cambiantes da melodía musical, máis lentos ou máis rápidos.

Sirvan de modelo exemplificador os tres textos presentados a continuación que, aínda pertencendo a tres momentos históricos significativos na evolución do pensamento e respondendo a claves estéticas moi diferentes (Idade Media, Renacemento e actualidade), non obstante utilizan procedementos expresivos similares. No Texto 1 unha moza laméntase do longas que son as noites no presente, estando ausente o seu amigo, desexando que fosen así de cumpridas no tempo que disfrutaba da compañía do mozo. O texto 2 pertence a un dos máis grandes poetas portugueses, Luis de Camôes. Escribíu en castelán e portugués, o que mostra que as linguas non saben de fronteiras e menos os sentimentos, e foi considerado un dos mellores poetas españois. Verás que o texto non é de comprensión difícil. O corazón do poeta, na rememoración do pasado, inúndase do frescor dos campos, que son o espello que reflicte a luz e o verdor dos ollos da amada. No texto 3, a canción de Luar na lubre recolle símbolos e ambientación que evocan a lírica medieval, mais cunha linguaxe moderna. A voz do amado convida á amada a camiñar co mesmo later dos corazóns o camiño da vida, que ha de ser disfrutado -carpe diem-, xa que o andar é breve.

Texto 1
Aquestas noites tan longas
que Deus fixo en grave día
por min, porque non as durmo
e, ¿por que non as facía
no tempo en o meu amigo
soía falar comigo?

¡Porque as fixo Deus tan grandes
non podo eu durmir, coitada!
e de como son sobexas,
quixera eu outra vegada
no tempo en que o meu amigo
soía falar comigo.

Porque as fixo Deus tan grandes,
sen mesura desiguais,
se eu as durmir non podo,
¿por que non as fixo iguais
no tempo en que o meu amigo
soía falar comigo?
               (Juliao Bolseiro. Versión e música Uxía)

Texto 2
Campo que te estendes
con verdura bela
ovellas que nela
voso pasto tendes
De ervas vos mantedes
que trai o verao
e eu das lembranzas do meu coraçao
Isso que comeis
nao sao ervas, nao
sao graças dos olhos
do meu coraçao.
     (Luis de Camoes. Música José Afonso)

Texto 3
Amence paseniño nas terras do solpor

as brétemas esváense coas raiolas do sol

meu amor, meu amor, imos cara o maior
miña amada, meu ben, imos polas terras do alén

acariña o silencio e escoita o corazón
que moitos dos teus soños latexan ao seu son

é tempo de camiño andar e de non esquecer
que o futuro que ha de vir é o que has de facer

e o sol vai silandeiro deitándose no mare
facéndonos pequenos con tanta inmensidade.
                       (Luar na lubre. Canto de andar)

ACTIVIDADES:
1. Recitado dos poemas transcritos. Escoita os poemas 1, 2 e 3 en Youtube. Completa as versións musicais destes poemas:
(http://www.xelmirez.com/latino/aula/trobadores/bolseiro.htm)
2. Indica quen fala en cada poema.
3. Que elementos simbólicos atopas no poema 1?
4. Cales son os sentimentos e sensacións que transmiten estes poemas? Que recursos utiliza o autor para expresalos?
5. No poema 1 reitéranse expresións que son paralelas, sintáctica ou semanticamente. Como se denomina este recurso? Que función cumpre no poema?
6. Redacta unha breve semblanza do grupo Luar na lubre e comenta a importancia que representa na música galega.
7. Compara os acompañamentos instrumentais das cancións 1 e 3.
8. Procura mostras pictórica que poderían ilustrar cada un dos poemas e explica por que as seleccionas.
9. Tenta identificar os valores e actitudes culturais que reflicte cada un dos poemas. Comenta a visión do mundo que revelan os distintos poemas e relaciona esta cosmovisión cos movementos artísticos da época en que se sitúan.

A linguaxe poética

2010-09-29T00:47:00.000-07:00

"O que podemos coñecer da realidade mediante os esquemas da razón seméllase ao que poderiamos saber de París examinando o seu plano e a súa guía de teléfonos, ou a o que un xordo de nacemento podería imaxinar dunha sinfonía observando a partitura.
As rexións máis valiosas da realidade -a máis valiosa para o home e a súa existencia- non son aprehendidas por eses esquemas da lóxica e a ciencia. Querer aprehender o mundo dos sentimentos, das emocións, do vivo, mediante eses esquemas é como querer sacar auga a cestos.

Das tres facultades do home, a ciencia só se vale da intelixencia e con ela nin siquera podemos cerciorarnos de que existe o mundo exterior. ¿Que podemos esperar de problemas infinitamente máis sutís? A realidade non está só constituída por silicatos ou planetas, aínda que boa parte dos homes de ciencia parezan crelo. Un amor, unha paisaxe, unha emoción, tamén pertencen á realidade, ¿Pero mediante que conxunto de logaritmos e siloxismos poden ser aprehendidos?
A arte e a literatura, pois, deben ser postos ao lado da ciencia como outras formas do coñecemento"
ERNESTO SABATO. Hombres y engranajes. Heterodoxia. Alianza. Madrid.1988. Páx.193

A poesía constitúe unha forma de comunicación lingüística e, como tal, pretende transmitir unha mensaxe de igual forma que a linguaxe ordinaria. Nesta, o acto comunicativo parte dunha situación real na que un emisor tenta transmitir unha idea, un concepto, etc., polo que a súa finalidade é remitir a un aspecto da realidade, informar de forma inequívoca acerca dunha experiencia externa. Polo contrario, o texto poético parte dunha situación ficticia, imaxinaria, polo que tanto ou máis importante é a palabra, o verso, que a idea que comunica o poeta. Un exemplo ilustrativo de J. P. Sartre esclarecerá dunha forma simple esta dobre función da linguaxe ordinaria e poética. O exemplo é o seguinte: Unha vidreira gótica vale por si mesma e produce en nós un goce estético ao contemplala. Á diferencia da vidreira, un simple cristal ten unha finalidade e utilidade puramente práctica e podemos, en calquera momento, substituílo por outro.

Resulta, pois, evidente que a finalidade dun texto poético non é tanto propiciar un coñecemento do mundo "real" como suscitar no receptor emocións e asociacións ligadas á súa bagaxe cultural e vivencial, o que lle permitirá acceder a un nivel de coñecemento dunha realidade ética e estética coa que establece un diálogo de formación. Mallarmé diría: pintar, non a cousa, senón o efecto que ela produce. Noutras palabras, na linguaxe ordinaria interesa o valor denotativo das palabras, aquel sentido que recollen os dicionarios; na linguaxe poética, o sentido nocional, denotativo, é substituído por un sentido emocional, metafórico ou connotativo. As palabras nun texto poético teñen un sentido polivalente, valen máis polo que fan sentir que polo que din. Daí que a linguaxe poética se valla de recursos estilísticos que centren a atención do receptor no propio texto, recursos de redundancia, valores emotivos dos vocábulos, etc.

Día das letras galegas. Uxío Novoneira

2010-05-01T01:07:00.000-07:00

A obra poética de Noveneira é breve e dunha aparente simplicidade, mais nela descubrimos unha voz intensa e asombrosamente orixinal. En 1955 publica Os eidos que tivo unha continuación en 1974 con Os eidos 2. Entre ambas publicacións, edítase unha obra de clara intencionalidade moral e social, Elexías do Courel (1966). O compromiso co seu tempo e as súas xentes ten a culminación no poema “Letanía de Galicia”, un canto a un pobo que loita pola liberdade. Este compromiso moral e social convértese en berro de protesta e dor ante a guerra no poema “Vietnam canto”. Con Poemas caligráficos (1979) Novoneira acentúa a experimentación de recursos caligráficos. Outras obras do poeta do Courel son Muller para lonxe, poemas de amor, e Do Courel a Compostela, un libro de lembranzas persoais e Poemas de doada certeza (1994), versos tinxidos de nostalxia e inquietude.

Os eidos considérase a súa obra máis importante e persoal. En Os eidos abundan os espazos amplos, abertos e grandiosos en palabras do propio autor, como un enorme “templo” no que os poemas nacen dunha actitude contemplativa do poeta en contacto íntimo coa natureza nunha perfecta simbiose entre persoa e medio natural. Se a poesía de Novoneira é a expresión fonda e emotiva dunha vivencia en harmonía coa natureza, comprendemos que un trazo relevante da estética dos seus versos sexa o carácter descritivo. Os poemas describen, de forma breve e directa, escenas paisaxísticas contempladas nun instante irrepetible que, por iso mesmo, adquiren un sentido eterno e transcendente. Os elementos da natureza que se reiteran ao longo do libro fan referencia frecuentemente á auga, a vexetación, á fauna e, especialmente, ás formas de terreo. As estacións do ano están connotadas metaforicamente mediante referencias explícitas: neve (inverno), follas (outono), flores (primavera).

Reitéranse neste poemario formas poéticas que seducen pola espiritualidade, misterio e amor que emana das escenas evocadas e pintadas e sentidas polo poeta. A poesía de Novoneyra representa neste libro un modelo de arte de poucas palabras, en estrofas métricas non convencionais cunha distribución dos versos en ocasións de significación simbólica. Mediante o emprego de recorrencias fónicas, recurso coñecido como fonosimbolismo, o poeta intensifica a expresión de estados anímicos como o medo ou a ledicia e recrea ambiente claros e optimistas e outros sombríos e tráxicos. O uso da onomatopea e as aliteracións evocan e visualizan os sons e imaxes que percibimo na natureza ou suxiren estados emocionais, creando unha linguaxe poética que apela aos sentidos.

Selecta

1
AUGAS brancas da Rogueira!
Bouzas pechas d’uces e xestas!
Abrairas teixos faias xardois e reboleiras!

Outo bosco calado!
Fontiñas do corzo!
Carrozos picafondo!
Non hai outro templo máis vasto
nin outro credo
que este silencio.

2
CUMES solas i escuras
correndo núas
pra maior soidade e negrura!

3
PASTORA que pása-la vida
no monte soliña!
Pastora que fías e cantas
coa roca á illarga!
Pastora que cantas e fías
la branca merina!
Pastora que fías e cantas
á tardiña baixa!
Pastora que cantas e fías
á alta seriña!

4
NO bicarelo do bico do brelo
canta o paxariño.
No mesmiño
bicarelo do bico do brelo.

5.
PANOS brancos

             esfiañados
                    da nebra
ouveando polos vales
                         polos soutos
                               i as devesas marelas
en busca dun caborco
                           ou dunha valiña outa
                                        que os acolla
i os faga acougar!

Fiañas da nebra
                 rubindo
                            e baixando
                                        á gaiola do aire
polas serras érmedas
                   e polos soutos espidos
                                       do Nadal!
6
FIANDEIRA namorada

que fías detralo lume
cos ollos postos nas chamas
roxiñas brancas i azules.

Fiandieriña que fías
nas noites do longo inverno
as liñas máis delgadiñas
que o fío do pensamento.

Cai a neve, quedo fóra
riba dos teitos calada
mentres tí fias e soñas
nunha cousiña lonxana.

—FIANDEIRIÑA delgada
sempre metida a fiar
sempre a fiar e soñar
para logo non ser nada.

—Para logo non ser nada
eso inda está por ver
e pois cas frebas do liño
ó torcelas de camiño
algo se ha de prender.

—Algo se ha de prender
i afé que tiñas razón
que eu estábache mirando
sin deñar que encantenón
íbame indo namorando.
                                           (Uxío Novoneyra)

ACTIVIDADES:
1. Recitado dos poemas (Fondo musical "Chegando ao Courel" de Emilio Cao en Youtube)

2. Escoita a versión musical e o recitado dos poemas "CAIN as follas" e "VAI polo monte o camiño", e completa os ocos (http://www.xelmirez.com/latino/aula/arquivos/novoneira1.htm )

2. Escribe un título que che resulte suxerente para esta selección de poemas e unha oración temática na que recollas a idea principal que domina a temática dos textos.

3. Cales son os sentimentos e sensacións que transmiten estes poemas? Que recursos utiliza o autor para expresalos?

Xogando a poetas

1. Vas facer unhas modificación no texto 3 de xeito que serás autor dun novo poema.
     a) Propón novos complementos para os segundos versos de cada estrofa. A continuación converte estes novos complementos en realidades metafóricas.
     b) Muda o sentido das proposicións relativas dos primeiros versos por outras semanticamente compatíbeis, e logo por outras de sentido metafórico
     c) Muda o nome invocado en forma de apóstrofe.
     d) Trata de manter a estrutura e o ritmo do poema.

2. Aplica a mesma técnica para recrear o poema 6

3. Escribe o teu poema á maneira de Novoneira. Lembra que o tema debe versar sobre a natureza e o ser humano. Divírtete e boa sorte.

4. Selecciona algunha composición musical para a ambientación de recitado destes poemas ou para a proxección de imaxes (diapositivas, fotografía, ...)

Blanco-Amor. A esmorga

2010-04-03T12:08:00.000-07:00

EDUARDO BLANCO AMOR (Ourense, 1897–Vigo, 1979)

Blanco Amor crea un universo novelesco no que identificamos unhas constantes temáticas con escasas variacións: espazo urbano, protagonismo colectivo, narrativa naturalista e crítica con inclusión de elementos marabillosos.

A esmorga (1959), a súa primeira novela, supón unha renovación tanto na temática (protagonismo colectivo das clases populares), como na técnica (monodiálogo). O autor sitúa a acción nun ambiente sórdido, baixo un caparazón naturalista de fondo pesimista e existencial, que responde á estética do neorrealismo, movemento artístico da segunda metade do século XX, especialmente no ámbito da narrativa e cinematográfico. A obra é concebida como o relato de Cibrán perante o xuíz que o interroga, mais o lector debe deducir estas preguntas, sobre o acontecido nas últimas 24 horas de esmorga en compañía de Bocas e do Milhomes. Os tres personaxes descenden aos abismos da degradación e o alcohol, o que os conducirá ao fracaso e destrución. A novela convértese nunha especie de odisea, unha viaxe persoal, mais tamén representativa dunha sociedade que devora co seu sistema a perosanilidade dos seus protagonistas. Os vagabundeos tan erráticos dos protagonistas son tan desorientados como desesperados Este sinxelo esquema estrutural ten sido, non obstante, interpretado de xeitos diversos. Da interpretación que sigamos dependerá a consideración de A esmorga como novela realista de temática tremendista, como novela realista mais cun trasfondo forte de crítica social, ou ben comonovela realista na que o fatum tráxico desencadea a traxedia.

Ladrón de bicicletas, Vittorio De Sica

Os biosbardos (1962). Son 7 contos de protagonista infantil narrados en primeira persoa. Caracterízanse pola naturalidade, sinxeleza e verismo.

Xente ao lonxe (1972) mostra o retrato da sociedade urbana de Auria, onde se revela o conflito entre a clase obreira, partidaria da escola laica, e a burguesía, defensora da escola relixiosa. Os feitos narrados constitúen fórmulas de crítica social e política ben patentes: explotación obreira, discriminación social, intolerancia relixiosa; en suma, hipocresía e degradación da burguesía e intolerancia do clero. Técnica e tematicamente é a máis complexa das súas obras, xaque ten un enfoque polifónico, pois mestura diferentes narradores cunha estrutura coral. O principal narrador é Suso, neno de 12 anos que vai madurando ao longo da obra, de aí que esta se considere unha novela de formación.

Celso Emilio Ferreiro

2010-03-02T00:55:00.000-08:00

"A poesia não está nas olheiras imorais de Ofélia
nem no jardim dos lilases...
A poesia está na luta dos homens,
está nos olhos abertos para amanhã" (Mario Dionisio)

"Non hai arte revolucionaria, se non é revolucionaria na forma" (Maiakovski)

Celso Emilio Ferreiro é o iniciador e principal representante da corrente poética do Socialrealismo. Longa noite de pedra é o libro que representa mellor esta liña poética. C. E. Ferreiro concibe a poesía como unha forma de achegarse á realidade. A súa poesía representa unha protesta contra unha sociedade que el ve hipócrita, materialista e pechada a toda espiritualidade, como o propio autor confesa: “ A poesía belixerante, na que tan a gusto milito, ten un “aquí” e un “agora” para, sen descanso, compadecer (padecer con) aos que sofren inermes a brutal presión da historia que outros escriben. E por ser belixerante e inconformista, tradúcese en protesta, érguese contra da inxustiza e incluso faise revolucionaria, porque pretende conseguir a transformación dunha sociedade coa que está en íntima controversia”. En Viaxe ao País dos ananos satiriza a aqueles galegos que utilizan a colectividade galega en Caracas para enriquecerse. Mais en Celso Emilio hai máis que o poeta civil. En O soño sulagado alternan as dimensións intimista e crítica, mais os temas dominantes aparecen relacionados co mundo da nenez, do amor, da liberdade, a saudade e a terra.Unha liña irónica, fortemente corrosiva e crítica, pode observarse en Cantigas de escarnio e maldicir ou Antipoemas, así como en Cemiterio privado.

Poemas

María Soliña

Polos camiños de Cangas
a voz do vento xemía:
Ai, que soliña quedaches,
María Soliña.

Nos areales de Cangas,
muros de noite se erguían:
Ai, que soliña quedaches,
María Soliña.

As ondas do mar de Cangas
acedos ecos traguían:
Ai, que soliña quedaches,
María Soliña.

As gaivotas sobre Cangas
soños de medo tecían:
Ai, que soliña quedaches,
María Soliña.

Baixo os tellados de Cangas
anda un terror de auga fría:
Ai, que soliña quedaches,
María Soliña.

EU EN TI (Tarefa)

Eu xa te busquei
cando o mundo era unha pedra intaita.
Cando as cousas buscaban os seus nomes,
eu xa te buscaba.

Eu xa te procurei
no comenzo dos mares e das chairas.
Cando Díos procuraba compañía
eu xa te procuraba.

Eu xa te chamei
cando soio a voz do vento soaba.
Cando o silencio chamaba polas verbas,
eu xa te chamaba.

Eu xa te namorei
cando o amor era unha folla branca.
Cando a lúa namoraba as outas cumes,
eu xa te namoraba.

Sempre, dende a neve dos tempos,
eu na túa ialma.

O poema está estruturado con recursos anafóricos e paralísticos, reiteracións de termos que gardan relación significativa e semántica. Nas catro primeiras estrofas o poeta evoca un pasado intemporal para reafirmar un amor que está fóra do tempo. Os dous versos finais simbolizan a harmonía de comunicación entre os dous amantes.

Xogando a poetas
1. Muda os verbos dos primeiros versos das catro estrofas por outros semamticamente compatíbeis.
2. Propón novos referentes temporais e metafóricos para os segundos versos das estrofas.
3. Muda as oracións temporais dos terceiros versos por outras equivalentes: Cando...
4. Completa o verso catro mantendo a estrutura estrófica.
5. Modifica os dous últimos versos respectando a estrutura sintáctica.
6. Rescribe o poema a partir das modificacións feitas. Lembra que o poema debe manter a coherencia, de xeito quer as palabras que uses han de gardar relación significativa. Tenta respectar o clima emotivo do texto orixinal.

ÁNXEL FOLE. Contos de sabor popular

2010-01-27T10:38:00.000-08:00

ÁNXEL FOLE (Lugo, 1903–1986)

A narrativa de Fole caracterízase pola vontade de reelaborar os contos propios da tradición oral e popular, mediante a cal recrea a cultura material e espiritual da Galicia rural, centrando a súa ollada en especial na paisaxe, humor, e experienciasextraordinarias. A énfase nos aspectos misteriosos da realidade, tirados da cultura popular, e a recreación fiel de escenarios da montaña luguesa, constitúe o centro de interese dunha narrativa que presenta o atractivo do contos tradicional de sabor popular, pero que esconde unha técnica depurada. En 1953 publica Á lus do candil, Contos a carón do lume. Son catorce relatos escritos coa técnica tradicional do “contacontos”, de temática baseada na mitoloxía popular de lobos, aparecidos, premonicións, meigas...de ambientación rural e lingua dialectal do Courel. Outras obras súas son Terra brava e Historias que ninguén cre, de características parecidas á anterior e Contos da néboa, de ambientación urbana, conxunto de relatos tinxidos de humorismo.

O gourmet Álvaro Cunqueiro

2009-12-18T09:21:00.000-08:00

A COCIÑA GALEGA

...é coa reflexión, co pensamento, como debemos escoller os nosos pratos, e coa imaxinación degustalos, xa que sen imaxinación toda a alimentación do home podía reducirse, de seguro, a unha píloras.

Un caldo invernal moi apreciado, sober de todo en certas bisbarras luguesas, é o de castañas. Pélanse e férvense en auga con sal, e así que sofriron unha fervedura, límpanse ben tirándolle a monda interior, e pártense a medias. Bótanse a seguir fervendo nunha auga limpa, cunha cebola e un dente de allo. Cando as castañas están ben cocidas, faise un rustrido de cebola moi picada, e vanlle ben unhas pingas de vinagre. Teño visto botar na segunda auga un pouco de touciño, ou unha unlla de porco e algo de orella, e na ocasión, nun saquetiño, métense a cocer outras castañas, peladas de todo. Entón, denantes de botarlle o rustrido ao caldo, sácase o porco e valéirase con el o saquete de castañas, e sírvense xuntos despois de comer o caldo. O caldo de castañas é o propio dos días de neve, cando custa ir ás leiras en procura de verdura, e apáñanse os labregos co que hai na casa. Dá un calor por toda a redondeza de dentro do corpo que moito se agradece. El é un caldo moi farto. A pouco de xantalo, toda a cociña é unha rolda de arrotadores. Hai variantes, coma cocer coas castañas peladas un par de chanfainas e algo de touciño, escurrir, xantar a carne coas castañas, e na auga en que coceron faguer unha sopas, a xeito de Pallares ou de Melide: Bótase o pan, cortado fino e ao longo, nunha cunca, e por derriba a auga, fervendo.

(Álvaro Cunqueiro. A cociña galega)

Actividades:

Completa a lista de ingredientes da receita.
Enumera as accións que se deben levar a cabo para elaborar a receita. Cita outras accións habituais para cociñar.
Indica os labores que se han de realizar para obter os produtos necesarios para esta receita.
Mediante exercicios de mimo, debes identificar as distintas accións para elaborar a receita.
Esta receita foi achada nun vello manuscrito que sufriu os efectos do lume e algunhas palabras resultan ilexibles. Debes completar a receita na ligazón http://www.xelmirez.com/latino/aula/arquivos/lacunar2.htm
O presente escrito presenta as características propias dun texto instrucional (indica paso a paso, mediante regras e advertencias, como realizar unha tarefa). Onde poderás atopar outros tipos de textos instrucionais?
Redacta un texto instrucional de como realizar unha tarefa do teu agrado.

A arte de contar en Álvaro Cunqueiro

2009-12-09T10:49:00.000-08:00

Contar é unha das formas máis naturais e básicas da expresión humana, e Cunqueiro posuía o don e a arte de contar de forma «Clara y sencilla, como quien come pan». As súas palabras nacen coa capacidade máxica de poderen convocar os soños e ilusións que alimentan a vida humana. Dese poder poder da palabra fálanos Cunqueiro nestas fermosísimas palabras que evocan un mundo de sabores e emocións: "Louvado seña Deus por terme dado o don da nosa fala. Por haberme ensinado a decir "rula" i "abidueira", e "dorna" e "ponte" e "fonte". I entón eu sabendo estas palabras era verdadeiramente dono da rula, e da abidueira e da dorna e da ponte e da fonte".

É, precisamente, o poder evocador da palabra o trazo que mellor define o estilo de Cunqueiro. Da coidadosa selección dos vocábulos procede a sonoridade, expresividade e capacidade evocadora que distingue a súa prosa, máis próxima da linguaxe poética que da textura do texto narrativo.

Esa forza evocadora e creadora maniféstase nunha serie de rasgos que pasamos a enunciar:

O sabor popular de xiros e expresións, que contribúen de xeito eficaz á verosimilitude do relato e á evocación de ambientes.
Valor plástico nas descricións, tanto de personaxes como de ambientes, como consecuencia do dominio do adxectivo funcional e colorista.
O maxistral sentido do humor, que xorde de asociacións sorpresivas, da mitificación do cotián ou, pola contra, da desmistificación do sobrenatural.
O gusto polo descritivismo, visible nas múltiples anécdotas intrascendentes e no detallismo preciosista das descricións. Así, o autor prepara o camiño ao lector para entrar no mundo marabilloso. Todo resulta, pois, verosímil unha vez instalados no mundo dos soños.
Dominio do humor "retranqueiro", certa ironía enchida de lirismo e ternura que provoca o sorriso condescendente perante a lucidez dos personaxes que, por outra banda, aparecen deseñados con trazos precisos e rexos.
Tendencia ao ritual e teatral no plano descritivo: tal é a función que cumpren as referencias a xestos e actitudes dos personaxes, minuciosamente detallados.
Recurso da enunciación continuada de características físicas e síquicas, predominando o adxectivo, na configuración do perfil dos personaxes.
Uso de fórmulas introdutorias codificadas: “Era polas vísperas do San Xohán”, “Sempre lle ouvín falar a meu señor amo …”, “Isto pasou fai agora un ano…”
Apelacións ao ouvinte, que actúa como contertulio ou destinatario fronte ao narrador.
Alternancia entre un estilo florido, sumamente elaborado e un aparente carácter coloquial outras veces.
Continuas digresións, repeticións, explicacións e anécdotas que interrompen o discurso narrativo, clara mostra da oralidade do texto.
Recorre con frecuencia o autor ao mundo mítico de crenzas, costumes, supersticións,..propias dunha racionalidade cultural da Galiza rural (menciñeiros, tesouros, sereas, obxectos máxicos,…).
Actitude lúdica, desmitificadora, perante este mundo mítico. Gosta de desvestir o mito da aura de inaccesibilidade que ten, de achegalo ao cotiá. En contrapartida, os personaxes do común (xastres, mercaderes, menciñeiros,…) son investidos dunha roupaxe máxica ata se converteren en mitos populares con saberes e destrezas sobrenaturais.
Por medio da fabulación o home parte na procura da Idade de Ouro; mais iso só se realiza no home, e o home acaba. A capacidade de ensoñación dos personaxes representan a metáfora do home na procura da felicidade, pois, hai algo no home máis real, máis humano que os soños? En palabras de Cunqueiro : “onde remata a vida? Onde comeza o teatro?” . A reconciliación sobrevén a través do mito da viaxe modélica do heroe exemplar. Viaxe dobre: polo espacio real e polo espacio dos soños. O heroe cunqueiriano é, por antonomasia, un soñador.

Cuestións para indagación
Podes consultar a seguinte ligazón:
http://cvc.cervantes.es/actcult/cunqueiro/

Con que emocións se achega Cunqueiro ás tres cidades que tanta pegada deixaron na infancia e xuventude?Con que escritores da literatura universal relacionarías a Álvaro Cunqueiro?
Que influencia tiveron os pais na vocación literaria de Cunqueiro?
Que experiencias e contactos literarios vive en Lugo?
Que lugares históricos e emblemáticos de Santiago ubicaron as tertulias de Cunqueiro?
Como se chega a interesar polas vangardas literarias? Que actividades e obras chega a levar a cabo en relación coa vangarda? En que correntes vangardistas inserimos as súas obras poéticas?
Cal é a traxectoria ideolóxica e política de Cunqueiro? En que cidades reside logo da Guerra Civil
Como caracterizas os artigos xornalísticos de Cunqueiro?
Unha actividade importante de Cunqueiro foi o periodismo; en que xornais importantes colaborou o xornalista Cunqueiro?
Escribe un breve párrafo acerca da relevancia de Cunqueiro como escritor.
E ti, por que che interesaría ler unha novela de Cunqueiro? Ou, talvez, a súa produción teatral ou poética?
Que obras narrativas publica o escritor mindoniense en galego? Como é o retrato que Cunqueiro nos ofrece da figura mítica de Merlín? Como describe outros personaxes míticos?
Traza as liñas que definen a poesía de Cunqueiro.
A produción teatral de Cunqueiro?
Que relación tivo Cunqueiro coa arte culinaria?

As vangardas

2009-11-09T01:12:00.001-08:00

Vangardas

CASTELAO DEBUXANTE.

2009-10-20T10:48:00.000-07:00

-Ese muchacho dicen que sabe muchísimo.

-Si; pero tiene un acento tan gallego...

Logo de visitares a páxina www.castelao.tripod.com, vas realizar as seguintes tarefas.

Cal é a intencionalidade do álbum Nós, segundo confesa Castelao no prólogo?
Como definirías o tipo de debuxo que emprega Castelao? Por exemplo, técnica simple ou complexa, debuxo recargado ou abreviado, trazos difusos ou precisos, escenas reais ou simbólicas, luminosidade ou escuridade, escenas tópicas ou expresivas...
Atopaches algún debuxo que só pretenda facer rir? Cal será, en xeral, a intencionalidade dominante das estampas?
Cres que se pode afirmar de Castelao que cultiva “A arte pola arte”, lema dos movementos estéticos de final de século?
En que movemento artístico incluirías estas obras de Castelao?
Que modalidade de discurso predomina nos textos que acompañan o debuxo?
Que personaxes protagonizan as escenas? Como é a relación entre clases altas e baixas que reflicten as estampas de Castelao?
Que temas tratan os debuxos?
Sinala as diferenzas máis notábeis entre as series Nós, Cousas da vida e os tres álbumes da guerra.
Describe nun párrafo as impresións, sentimentos e emocións que experimentas perante unha estampa de Castelao que elixas.

Aprendizaje, desafío y viaje de las palabras. Eduardo GALEANO

2009-10-11T01:40:00.000-07:00

Yo no tuve la suerte de conocer a Sherezade. No aprendí el arte de narrar en los palacios de Bagdad. Mis universidades fueron los viejos cafés de Montevideo. Los cuentacuentos anónimos me enseñaron.

Para expresar mi gratitud a esta alegría inmensa que me han regalado no encuentro mejor manera que contar tres historias. No son inventadas por mí, sino que son por mí vividas.

La primera es sobre mi aprendizaje. Yo no tuve la suerte de conocer a Sherezade. No aprendí el arte de narrar en los palacios de Bagdad. Mis universidades fueron los viejos cafés de Montevideo. Los cuentacuentos anónimos me enseñaron. En la poca enseñanza formal que tuve –porque no pasé de primero de Liceo– fui un pésimo estudiante de historia. Y en los cafés descubrí que el pasado era presente. Y que la memoria podía ser contada de tal manera que dejara de ser eterna para convertirse en ahora.

No recuerdo la cara ni el nombre de mi primer profesor. Pero él contó una historia de 1904 –por la edad se veía que él no había nacido en aquel entonces–, pero la contaba como si hubiera estado ahí. Fue mi primera lección: el arte es una mentira que dice la verdad. Y escuchando aprendí que se puede contar lo que pasó de tal manera que vuelva a ocurrir cuando uno lo cuenta. Que pueda uno escuchar ese remoto trueno de los cascos de los caballos. Y que pueda uno ver las huellas de arena aunque el suelo sea de baldosa o de madera.

Y aquel hombre para decir la verdad mintió que él había recorrido las praderas ensangrentadas después de la batalla y había visto los muertos. Y uno de los muertos dijo –era un ángel, un muchacho bellísimo con la hincha blanca, roja de sangre–: Por la patria y por ella más.

Eduardo Galeano

RAMÓN CABANILLAS

2009-10-09T13:32:00.001-07:00

Ramón Cabanillas

A CASA DE MERLÍN

Rosalía de Castro. Enigmas 1

Rosalía de Castro. Enigmas 2

Rosalía de Castro. Enigma 3

Curros Enríquez

Rosalía de Castro. A terra e as xentes

Campanas de Bastavales

Rosalía de Castro. O tema do amor

Airiños, airiños aires

Rosalía de Castro. Cantares gallegos

Rosalía de Castro. Biografía

A regueifa

Cantigas de Santa María

Poesía satírica medieval

Cantiga de amor. Pero da Ponte

A cantiga de amor

A cantiga de amigo

Idade Media. Señores e vasalos

Cancións de amor no outono medieval

Poesía e música

A linguaxe poética

Día das letras galegas. Uxío Novoneira

Blanco-Amor. A esmorga

Celso Emilio Ferreiro

ÁNXEL FOLE. Contos de sabor popular

O gourmet Álvaro Cunqueiro

A arte de contar en Álvaro Cunqueiro

As vangardas

CASTELAO DEBUXANTE.

Aprendizaje, desafí­o y viaje de las palabras. Eduardo GALEANO

RAMÓN CABANILLAS

Aprendizaje, desafío y viaje de las palabras. Eduardo GALEANO